Τα πλεονασματικά κράτη της Ευρωζώνης δεν φαίνονται διατεθειμένα ούτε να περιορίσουν τα υπερβολικά πλεονάσματα τους (αυξάνοντας τους μισθούς των εργαζομένων τους, έτσι ώστε να μεγεθυνθεί η εσωτερική τους ζήτηση), ούτε να μεταφέρουν «πόρους» στα ελλειμματικά, ούτε να «αμοιβαιοποιήσουν» τα δημόσια χρέη, ούτε να επιτρέψουν την μετάλλαξη της ΕΚΤ σε μία πραγματικά κεντρική τράπεζα της Ευρωζώνης (Ευρωομόλογα, απ’ ευθείας αγορά ομολόγων από τα κράτη-μέλη κοκ.).
Ως
εκ τούτου, ο φαύλος κύκλος της διάσωσης των κρατών από τις τράπεζες
και, στη συνέχεια, των τραπεζών από τα κράτη, «διαιωνίζεται» – με
αποτέλεσμα να αυξάνονται τα χρέη τόσο του ενός, όσο και του άλλου. Είναι
εύλογο λοιπόν πως η συγκεκριμένη, «παρά φύσει» διαδικασία έχει ημερομηνία λήξης – αν και κανένας δεν θέλει να το παραδεχθεί.
Στα πλαίσια αυτά θεωρούμε ότι, εάν δεν υπάρξουν ριζικές αλλαγές, αργά ή γρήγορα, θα ακολουθήσει μία δίδυμη έκρηξη άνευ προηγουμένου – μία έκρηξη κρατών και τραπεζών μαζί, τα επακόλουθα της οποίας θα είναι τόσο περισσότερο επώδυνα και επικίνδυνα, όσο πιο πολύ αναβάλλονται τεχνητά. Ο βασικός υπαίτιος δε θα είναι η οικονομική ελίτ - η οποία ουσιαστικά κυβερνάει από το παρασκήνιο.
Ευχόμενοι φυσικά να διαψευσθούμε, όσον αφορά την απειλή που προβλέπουμε, θεωρούμε σκόπιμο να υπενθυμίσουμε τα παρακάτω:
Ανάλυση
“Στις σκανδιναβικές χώρες, τη Γερμανία, την Ολλανδία και τη Γαλλία, προτιμήθηκε μετά τα μέσα του 20ου
αιώνα ένα διαφορετικό οικονομικό «μίγμα». Το όραμα που αντιπροσώπευε θα
μπορούσε ίσως να συνοψισθεί στην αντίληψη ότι, ο καπιταλισμός είναι το
μοναδικό διαθέσιμο σύστημα που μπορεί να λειτουργήσει - αλλά δεν μπορεί να λειτουργήσει ικανοποιητικά, χωρίς την ισχυρή παρουσία της κυβέρνησης”(R.Heilbroner).
Μήπως
όμως στην πραγματικότητα ο καπιταλισμός, αναρωτιέται κανείς, παρά τις
υποσχέσεις του να παράγει πλούτο για όλους, οδηγεί τελικά στο να
γίνονται οι πλούσιοι πλουσιότεροι και οι φτωχοί, φτωχότεροι; Μπορεί να
επιτευχθεί ανάπτυξη, χωρίς να προϋποθέτει την ανισότητα – τη διεύρυνση
δηλαδή των εισοδηματικών διαφορών, μεταξύ των ανωτέρων και κατωτέρων
«κοινωνικών «στρωμάτων», είτε αυτά είναι ιδιώτες, είτε ολόκληρα κράτη;
Απλούστερα, μπορεί οι πλούσιοι να γίνονται πλουσιότεροι, χωρίς οι φτωχοί
να γίνονται φτωχότεροι – χωρίς να «αναπτύσσονται» δηλαδή οι μεν, εις βάρος των δε;
Περαιτέρω, η συντριπτική πλειοψηφία των Πολιτών χρειάζεται πραγματικά «μικρότερο Κράτος»,
είναι προς όφελος της δηλαδή, όπως όλοι οι φιλελεύθεροι οικονομολόγοι
ισχυρίζονται, «θεοποιώντας» ουσιαστικά τις ικανότητες/εντιμότητα του
ιδιωτικού τομέα, ή ίσως ποιοτικότερο, λιγότερο δαπανηρό ή διεφθαρμένο,
«επαρκές», διάφανο και περισσότερο αποτελεσματικό κράτος, ανεξαρτήτως μεγέθους; (πόσο μάλλον όταν η πολιτική εξουσία, είναι η μοναδική μας προστασία απέναντι στην οικονομική;).
Σε
τελική ανάλυση, είναι οι οικονομικές κρίσεις, η συχνότητα των οποίων
έχει αυξηθεί πλέον επικίνδυνα, απαραίτητος «συνοδός» της καπιταλιστικής
διαδικασίας, όπως επίσης η «δημιουργική καταστροφή» (Schumpeter),
ή μήπως είναι δυνατόν να αποφευχθεί, δια μέσου της κατάλληλης ρύθμισης
του συστήματος της ελεύθερης αγοράς; Για πόσον καιρό θα μπορεί να
αντέχει η ανθρωπότητα τις «μανιοκαταθλιπτικές»
συμπεριφορές των αγορών, τις συνεχείς ανόδους και πτώσεις δηλαδή, οι
«ταλαντώσεις» των οποίων διευρύνονται όλο και περισσότερο, από το
κατώτατο άκρο (υφεσιακή αποχρέωση) στο ανώτατο; (αναπτυξιακή υπερχρέωση).
Τέλος, είναι αντικειμενική η διαπίστωση ότι, το «αόρατο χέρι της αγοράς», όπως το είχε ονομάσει ο Adam Smith, δημιουργεί πλούτο στην πραγματική οικονομία (Main Street), ενώ φέρνει την καταστροφή στις χρηματαγορές (Wall Street), εάν αφεθεί ελεύθερο;
Είναι προφανές ότι, δεν είναι τόσο απλές οι υπεύθυνες απαντήσεις στα παραπάνω ερωτηματικά, στις απορίες καλύτερα, εάν βέβαια παραμένει κανείς οπαδός της ελεύθερης αγοράς
– τόσο της μη κεντρικά κατευθυνόμενης, όσο και της μη μονοπωλιακής.
Πολύ περισσότερο όταν γνωρίζει ότι, το κυκλοφοριακό σύστημα της
οικονομίας, το χρήμα δηλαδή, δημιουργείται από την πίστωση - από τα χρέη κατ’ επέκταση, με όλα όσα προβλήματα κάτι τέτοιο συνεπάγεται.
Εν
τούτοις, οφείλει έστω να προσπαθήσει, ακόμη και αν δεν καταφέρει τελικά
να τεκμηριώσει σωστά ή να ολοκληρώσει τις όποιες απαντήσεις του.
Ιδιαίτερα, όταν είναι πλέον απολύτως βέβαιος ότι, βιώνουμε έναν
καταστροφικό παγκόσμιο οικονομικό πόλεμο, άνευ προηγουμένου - με κύριο υπαίτιο τις χρηματοπιστωτικές αγορές, οι οποίες επιδιώκουν, προφανώς μαζί με το Καρτέλ, την απολυταρχική εγκατάσταση τους στην παγκόσμια διακυβέρνηση, με την πλήρη αποκρατικοποίηση της εξουσίας.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΚΡΑΤΟΣ
Πριν
από το οικονομικό κραχ και τη Μεγάλη Ύφεση του 1930, το ύψος του
εθνικού εισοδήματος στις Η.Π.Α. ήταν, χωρίς καμία αμφιβολία, εντυπωσιακό
στο συνολικό όγκο του. Εάν παρακολουθούσε όμως κανείς την πορεία του
και τα εκατομμύρια μικρούς «παραποτάμους» του, θα συνειδητοποιούσε ότι, η χώρα ωφελούταν με πολύ άνισο τρόπο από τη ροή του.
Περίπου 24.000 οικογένειες στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας
αποκόμιζαν τριπλάσιο εισόδημα από τα 6.000.00 οικογένειες στη βάση της
πυραμίδας – ενώ το μέσο εισόδημα των ευκατάστατων οικογενειών στην
κορυφή ήταν 630 φορές μεγαλύτερο, από το εισόδημα των οικογενειών στη βάση (πηγή: R.Heilbroner).
Δυστυχώς,
αυτό δεν ήταν το μοναδικό πρόβλημα της εποχής. Ξεχασμένοι στο περιθώριο
του ενθουσιασμού για την απεριόριστη ευημερία που θεωρούταν τότε ότι θα
προσέφερε ο καπιταλισμός («Όλοι θα πρέπει να γίνουν πλούσιοι»,
είχε πει ο τότε πρόεδρος των Δημοκρατικών), βρίσκονταν δύο εκατομμύρια
άνεργοι Πολίτες ενώ, κρυμμένες πίσω από την κλασσική, μαρμάρινη τους
πρόσοψη, οι τράπεζες χρεοκοπούσαν με ρυθμό δύο την ημέρα – επί έξι ολόκληρα έτη πριν από το οικονομικό κραχ.
Ο
μέσος Αμερικανός τότε, χρησιμοποιούσε την ευημερία του με
αυτοκαταστροφικό τρόπο. Είχε συνάψει πάρα πολλά δάνεια, είχε εκτεθεί
επικίνδυνα στις «σειρήνες» των αγορών,
αγοράζοντας προϊόντα με δόσεις και είχε σφραγίσει τη μοίρα του με την
αγορά μετοχών - τις οποίες αποκτούσε όχι με δικά του χρήματα, αλλά με
δανεικά από τις τράπεζες. Η τραγική εξέλιξη μπορεί να ήταν αναπόφευκτη, αλλά όχι και προβλέψιμη,
αφού σπάνια περνούσε ημέρα, χωρίς κάποια προσωπικότητα των ημερών, να
διαβεβαιώνει το έθνος για την ευρωστία του - μεταξύ των οποίων
διαπρεπείς οικονομολόγοι, πανεπιστημιακοί, επιχειρηματίες και πολιτικοί.
Μεταξύ των ετών 1930 και 1970, μετά δηλαδή τη Μεγάλη Ύφεση (η οποία κατέληξε δυστυχώς στο 2ο παγκόσμιο πόλεμο), οι εισοδηματικές ανισότητες στις «δυτικές» οικονομίες περιορίσθηκαν σημαντικά
– σε πλήρη αντίθεση με τις τελευταίες (μετά το 1970) δεκαετίες. Το
1928, οι υπερβολικά πλούσιοι των Η.Π.Α. απολάμβαναν το 5% των συνολικών
εισοδημάτων της χώρας – σαράντα χρόνια αργότερα, το 1970, οι απολαβές
τους δεν ξεπερνούσαν το 1% των συνολικών (σήμερα έχουν αυξηθεί ξανά, σαν
αποτέλεσμα της «αντιστροφής» της πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών).
Τη χρονική αυτή περίοδο, η δύναμη των εργατικών συνδικάτων αυξανόταν συνεχώς, με αποτέλεσμα την επίτευξη διαρκώς υψηλότερων μισθών για τους εργαζομένους - οι οποίοι έτσι συμμετείχαν
στα επί πλέον έσοδα, στα κέρδη των επιχειρήσεων δηλαδή, τόσο από το
ρυθμό ανάπτυξης, όσο και από την αύξηση της παραγωγικότητας τους. Σε
μεγάλο βαθμό βέβαια «φρόντιζε» και το κράτος, το οποίο συμμετείχε ενεργητικά τόσο στην αναδιανομή των εισοδημάτων, όσο και στην καταπολέμηση της ανεργίας - δια μέσου κυρίως των δημοσίων επενδύσεων (Keynes) και της φορολογικής νομοθεσίας.
Οι
κυβερνήσεις παρείχαν στους Πολίτες «γενναιόδωρα» αυξημένες κοινωνικές
υπηρεσίες, αποσπώντας ένα μεγάλο μέρος των εσόδων από τους πλουσίους.
Στη Μ. Βρετανία, ο ανώτερος φορολογικός συντελεστής εισοδημάτων είχε
πλησιάσει το 83% - ένα υπερδιπλάσιο ποσοστό από το σημερινό, εντελώς
ακατανόητο και υπερβολικό. Το κράτος πραγματοποιούσε μεγάλες επενδύσεις
στην κοινωνική περίθαλψη και στην Παιδεία, ενώ χρηματοδοτούσε εξ
ολοκλήρου τις πανεπιστημιακές σπουδές των παιδιών των εργαζομένων.
Αντίθετα, όσον αφορά τις χρηματαγορές, η κατάσταση ήταν εντελώς υποτονική – με μηδαμινές έως ανύπαρκτες ευκαιρίες κερδοφορίας. Η διεθνής ροή των Κεφαλαίων ήταν αυστηρά ελεγχόμενη, τα χρηματοπιστωτικά «προϊόντα» περιορισμένα, ενώ οι τραπεζικοί (τα σημερινά Golden Boys), σπάνια κέρδιζαν περισσότερα, από τα στελέχη που απασχολούνταν σε άλλες επιχειρήσεις. Παράλληλα, ούτε οι Πολίτες, αλλά ούτε και τα κράτη επιδίωκαν το δανεισμό - αφού δεν δαπανούσαν περισσότερα από όσα εισέπρατταν.
Δυστυχώς
όμως, κάποια στιγμή η λογική χάθηκε εντελώς, οδηγώντας το τότε σύστημα
στα όρια του. Η φορολογία αυξήθηκε υπερβολικά, ενώ τα συνδικάτα έχασαν το «μέτρο»,
απαιτώντας συνεχώς υψηλότερες αμοιβές, οι οποίες τελικά έθεσαν σε
λειτουργία έναν σπειροειδή πληθωριστικό κύκλο - ενώ οι απεργίες
εξουδετέρωσαν εντελώς την ομαλή οικονομική λειτουργία, «μονοδρομώντας»
την Οικονομία σε τεράστια αδιέξοδα.
Από την άλλη πλευρά, οι κοινωνικές παροχές ξεπέρασαν τα όρια, σε σημείο που ήταν ασύμφορο πλέον να εργασθεί κανείς -
αφού τα επιδόματα ανεργίας ξεπερνούσαν κάποιες φορές ακόμη και τους
μισθούς. Το διεθνές συναλλαγματικό σύστημα κατέρρευσε τελικά, με
αποτέλεσμα να «εκκολαφθεί» η σχολή του Σικάγο - με το νομπελίστα
οικονομολόγο Robert Lucas, ο οποίος «απαίτησε» την πλήρη αλλαγή του τότε συστήματος.
«Η
αναδιανομή των εισοδημάτων, οι αυστηροί κανόνες για τις αγορές και οι
υψηλοί φορολογικοί συντελεστές, είναι θάνατος για την ελεύθερη οικονομία», τεκμηρίωσε τη θέση του ο Robert Lucas, συνεχίζοντας: «Όποιος
υποχρεώνεται σε φορολόγηση ενός μεγάλου μέρους των εισοδημάτων του,
καθώς επίσης όποιος μπορεί να στηριχθεί στη βοήθεια του κράτους, έχει
ελάχιστα κίνητρα να εργασθεί, να επενδύσει ή να χρηματοδοτήσει τις
σπουδές του…..Η ανισότητα είναι η βασική προϋπόθεση της ανάπτυξης και
της δημιουργίας πλούτου, ενώ από μία δυναμικά αυξανόμενη οικονομία, κερδίζουν στο τέλος και οι φτωχοί….Η παλίρροια ανυψώνει όλες τα βάρκες».
ΤΟ ΜΙΚΡΟΤΕΡΟ ΚΡΑΤΟΣ
Στις θεωρίες αυτές βασίστηκαν τόσο ο R.Reagan, όσο και η M.Thatcher,
στις προσπάθειες τους να μειώσουν το κράτος και να εξουδετερώσουν τα
συνδικάτα. Όταν τελικά το κατάφεραν, ιδιωτικοποιώντας τις επιχειρήσεις
και πουλώντας τη δημόσια περιουσία (στο βρετανικό δημόσιο ανήκει πλέον
μία και μοναδική γέφυρα στον Τάμεση, αφού έχει ξεπουλήσει τα πάντα, ενώ
το συνολικό χρέος της χώρας ξεπερνάει πια το 500% του ΑΕΠ), η ανισότητα
εκτοξεύτηκε στα ύψη – επειδή η αγορά δεν φροντίζει μόνη της ποτέ για ισότητα.
Όπως
αποδείχθηκε λοιπόν, οι αγορές ανταμείβουν δυσανάλογα τους εισοδηματικά
ισχυρούς, βοηθώντας τους, μεταξύ άλλων, να χρεώνουν υψηλούς τόκους στα
Κεφάλαια τους. Επίσης, αμείβουν υπερβολικά αυτούς που διαθέτουν ιδιαίτερες ικανότητες, κληρονομικές ή επίκτητες, όπως και όσους έχουν την τύχη να εργάζονται σε αναπτυσσόμενους κλάδους. Ουσιαστικά λοιπόν «τιμωρούν» όλους τους άλλους,
οι οποίοι χαρακτηρίζονται από περιορισμένες ικανότητες, φτωχούς
προγόνους ή έχουν ατυχώς εκπαιδευθεί στο, λάθος για την εποχή,
επάγγελμα.
Αναλυτικότερα,
η χρονική περίοδος μετά την κατάργηση του κανόνα του χρυσού, αυτή
δηλαδή που ξεκίνησε το 1971, ήταν αναμφίβολα εξαιρετικά αποδοτική για
τους ιδιοκτήτες του κεφαλαίου – για όλους αυτούς που θεωρούνται πλούσιοι
ή ικανοί. Τόσο τα εισοδήματα, όσο και τα «χαρτοφυλάκια» τους αυξάνονταν
διαρκώς - γεγονός που διαπιστώνεται από το ότι, εάν ένας αμερικανός
είχε συνολική περιουσία, τη δεκαετία του ’70, ύψους 75 εκ. $, ανήκε
στους 400 πλουσιότερους ανθρώπους της χώρας του, ενώ σήμερα απαιτούνται
περισσότερα από 1 δις $.
Αντίθετα,
η ίδια χρονική περίοδος ήταν μάλλον ουδέτερη για τους μισθωτούς, αφού
το ετήσιο εισόδημα ενός μέσου αμερικανού εργαζομένου ήταν 45.879 $,
παραμένοντας σχεδόν στάσιμο μέχρι σήμερα (45.113 $, με «αποπληθωρισμένα»
στοιχεία). Στη Γερμανία, ακόμη και στην περίοδο της μεγάλης ανάπτυξης
μεταξύ των ετών 2004 και 2008, όπου τα κέρδη των επιχειρήσεων είχαν στην
κυριολεξία «εκτοξευθεί», οι μέσες αμοιβές των εργαζομένων όχι μόνο δεν
παρουσίασαν άνοδο, αλλά περιορίσθηκαν σημαντικά (γεγονός που συνέβαλλε,
μεταξύ άλλων, στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας της χώρας, εις βάρος τόσο των Πολιτών της, όσο και των Ευρωπαίων-εταίρων της).
Στην
Ελλάδα, οι αμοιβές διαφοροποιήθηκαν ελάχιστα μετά το 2000, παρά τον
σχετικά μεγάλο ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας της – γεγονός που επεξηγεί
την έντονη ύφεση που ακολούθησε την είσοδο του ΔΝΤ στη χώρα. Στη Μ. Βρετανία, οι ειδικές αμοιβές (Bonus)
των στελεχών του χρηματοπιστωτικού κλάδου ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο,
ενώ οι μισθοί των υπολοίπων εργαζομένων παρέμειναν στα ίδια επίπεδα των
προηγουμένων ετών.
Στις
αναπτυσσόμενες οικονομίες υποχώρησε βέβαια η φτώχεια σε απόλυτα μεγέθη,
αλλά οι κοινωνικές διαφοροποιήσεις αυξήθηκαν δραματικά – ηττημένοι και εδώ οι απλοί εργαζόμενοι, «νικητές» όλοι όσοι στήριξαν τα εισοδήματα τους στις κεφαλαιακές «προμήθειες». Στην Κίνα,
δέκα μόλις χρόνια πριν, το 50% του ΑΕΠ δαπανούνταν σε μισθούς και
ημερομίσθια – πρόσφατα, είχε περιορισθεί στο 40%. Στην Ινδία κέρδισαν
κυρίως οι ανώτερες εισοδηματικές τάξεις από τις οικονομικές
μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του ’90 - ενώ στη Βραζιλία, μετά την επιδρομή του «Ταμείου»,
οι πλούσιοι ζουν σε οχυρωμένες περιοχές και προστατευμένα διαμερίσματα,
για να προστατεύονται από τους πολυάριθμους φτωχούς. Σύμφωνα δε με
πρόσφατη μελέτη του ΔΝΤ, «Οι ανισότητες αυξήθηκαν σε όλες τις χώρες, με εξαίρεση ίσως τα φτωχότερα κράτη του πλανήτη».
Κοινό
«πολιτικό» χαρακτηριστικό αυτής της χρονικής περιόδου ήταν αναμφίβολα,
όπως αναφέραμε στην αρχή, η επικράτηση του νεοφιλελεύθερου δόγματος της
σχολής του Σικάγο, μέσα από τις μεταρρυθμίσεις του προέδρου R.Reagan στις Η.Π.Α. και της M.Thatcher στην («πάλαι ποτέ» Μεγάλη) Βρετανία.
Ολοκληρώνοντας, ο περιορισμός του κράτους και η αποκρατικοποίηση όλων των επιχειρήσεων του δημοσίου, καθώς επίσης η πώληση της κρατικής περιουσίας κυριάρχησαν -
με τεκμηριωμένα (ιστορικά) αποτελέσματα, την υπερχρέωση κρατών και
νοικοκυριών, την διατήρηση των μισθών σε σταθερά, χαμηλά επίπεδα, την
εξουδετέρωση των συνδικαλιστικών κινημάτων, την αύξηση της κερδοφορίας των επιχειρήσεων, την άνοδο των μονοπωλίων (πολυεθνικές), τις επιθέσεις του «Ταμείου», καθώς επίσης την παντοδυναμία του αδρανούς, κερδοσκοπικού Κεφαλαίου – των πάσης φύσεως δηλαδή χρηματοπιστωτικών «αγορών».
Η ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΤΕΛ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
Τα ελλείμματα των προϋπολογισμών των χωρών της Ευρώπης οχταπλασιάστηκαν το 2010, σε σχέση με το 2007, φτάνοντας στα -581 δις €, από -60
δις € προηγουμένως. Εξ αυτών, τα -360 δις € αφορούν τις πέντε πλέον
επικίνδυνες «χώρες του Νότου», οι οποίες τετραπλασίασαν τα ελλείμματα
τους μέσα σε τρία μόλις χρόνια. Σύμφωνα τώρα με την άποψη που επικρατεί στις κυβερνήσεις της Ευρωζώνης, υπεύθυνες είναι οι ίδιες οι χώρες, οι οποίες δεν αποδείχθηκαν πειθαρχικές,
όσον αφορά τη διαχείριση των δημοσιονομικών τους προβλημάτων – παρά το
ότι σε πολλές από αυτές, όπως για παράδειγμα στην Ελλάδα, οι ετήσιοι
τόκοι πλησιάζουν πια το 30% των εσόδων του δημοσίου.
Συνεχίζοντας,
ο ιδιωτικός τομέας των χωρών της Ευρωζώνης το 2000, οι πολυεθνικές
επιχειρήσεις συγκεκριμένα, εμφάνιζαν ένα χρηματοδοτικό έλλειμμα ύψους -202 δις €. Δέκα χρόνια αργότερα, το 2010, το έλλειμμα είχε μετατραπεί σε πλεόνασμα, ύψους 82 δις € - εκ των οποίων, τα 55 δις € πλεόνασμα εμφανίζονται στις γερμανικές επιχειρήσεις, οι οποίες το 2000 είχαν έλλειμμα -129 δις €. Σε ολόκληρη δε την Ευρωπαϊκή Ένωση, το συνολικό έλλειμμα των επιχειρήσεων, ύψους -346 δις € το 2000, μετατράπηκε σε πλεόνασμα 300 δις € (πηγή: Ringier AG, CH).
Το
2000 λοιπόν οι ευρωπαϊκές (πολυεθνικές) επιχειρήσεις χρηματοδοτούσαν
φυσιολογικά τις επενδύσεις τους - εν μέρει από τα Ίδια Κεφάλαια τους,
καθώς επίσης με τη λήψη πιστώσεων από τις τράπεζες. Σήμερα, εισπράττουν
ουσιαστικά 300 δις € περισσότερα από αυτά που δαπανούν για τα προϊόντα
τους, τους μισθούς, τους φόρους και τις επενδύσεις - αφού οι Ισολογισμοί
τους εμφανίζουν πλεόνασμα αυτού του ύψους («υπερχρεώνοντας» τα προϊόντα
τους προφανώς). Ταυτόχρονα, πουλούν εμπορεύματα ύψους 300 δις € επί πιστώσει.
Εφ’
όσον τώρα αυξήθηκαν οι απαιτήσεις των επιχειρήσεων, παράλληλα με την
«αποχρέωση» τους, θα αυξήθηκε αντίστοιχα ο δανεισμός ή θα μειώθηκαν οι
αποταμιεύσεις κάποιων άλλων – κρατών ή νοικοκυριών. Στην πραγματικότητα
λοιπόν, οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών μεταξύ των ετών 2000 και 2007 μειώθηκαν στο μισό – από 170 δις € στα 84 δις €.
Περαιτέρω,
από το ξεκίνημα της κρίσης, τα πλεονάσματα του ιδιωτικού
χρηματοπιστωτικού κλάδου αυξήθηκαν κατά 500 δις € στην ΕΕ των 27 – με τα αντίστοιχα ελλείμματα να επιβαρύνουν τα κρατικά ταμεία.
Το γεγονός αυτό δεν είναι φυσικά παράδοξο, αφού το δημόσιο ανέλαβε τα
χρέη των ζημιογόνων τραπεζών (ενισχύοντας έμμεσα τις κερδοφόρες), για
πρώτη φορά στην ιστορία (ετεροβαρές ρίσκο), χρηματοδοτώντας παράλληλα τις προσπάθειες αναθέρμανσης της οικονομίας.
Ολοκληρώνοντας,
η εξέλιξη αυτή δεν λειτούργησε ανάλογα σε όλες τις χώρες, αφού σε αυτές
που οι μισθοί αυξήθηκαν, παράλληλα με την παραγωγικότητα (Ελλάδα,
Ισπανία κλπ), τα κέρδη των επιχειρήσεων δεν διαφοροποιηθήκαν σημαντικά.
Αντίθετα όμως στη Γερμανία, όπου οι πραγματικοί μισθοί περιορίσθηκαν
αρκετά, αυξήθηκαν τόσο τα κέρδη των επιχειρήσεων, όσο και τα πλεονάσματα
του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών της χώρας. Ταυτόχρονα, αυξήθηκαν και οι πιστώσεις της Γερμανίας προς τις «ελλειμματικές», εισαγωγικές χώρες του Νότου - με αποτελέσματα (επισφάλειες) που στο μέλλον θα είναι μάλλον επώδυνα για την οικονομία της ηγετικής δύναμης της ΕΕ.
ΕΝΔΙΑΜΕΣΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Η παγκόσμια οικονομία, παρά τη «θεραπεία», στην οποία υποβλήθηκε από τους Reagan-Thatcher, δεν αναπτύχθηκε γρηγορότερα, σε σχέση με την προηγούμενη χρονική περίοδο – δεν ωφελήθηκε δηλαδή από τις αποκρατικοποιήσεις, την απελευθέρωση των αγορών και το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων.
Σε
πλήρη αντίθεση μάλιστα με τη «νέα τάξη πραγμάτων» της αγγλοσαξονικής
σχολής, μερικές από τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου, οι Σκανδιναβικές,
διατηρούν ακόμη υψηλούς φορολογικούς συντελεστές, καθώς επίσης ένα
μεγάλο κοινωνικό κράτος – με δημοσίους υπαλλήλους που πλησιάζουν το 30% των εργαζομένων (περί το 12% στην Ελλάδα). Πως αιτιολογείται λοιπόν κάτι τέτοιο;
Είναι
αρκετοί αυτοί που ισχυρίζονται ότι, οι άνθρωποι δεν εργάζονται μόνο για
τα χρήματα – αλλά από ενδιαφέρον για τη δουλειά τους, καθώς επίσης με
στόχο την «αναγνώριση», την εκτίμηση καλύτερα τόσο της προσωπικότητας,
όσο και της εργασίας τους, από το κοινωνικό περιβάλλον. Κατά τους
ίδιους, το αληθινό «κλειδί» για
τον πλούτο είναι η πρόσβαση σε μία καλύτερη εκπαίδευση, η κοινωνική
σταθερότητα και η ποιότητα των υποδομών – στοιχεία πολύ πιο
σημαντικά από τα κίνητρα, τα οποία «πηγάζουν» από το «κυνήγι» του
κέρδους και από τις μεγάλες εισοδηματικές διαφορές.
Πολύ συχνά ακούει κανείς επίσης ότι, η μεγάλη τεχνολογική πρόοδος, καθώς επίσης η παγκοσμιοποίηση,
δημιουργούν συνεχώς αυξανόμενες ανισότητες. Εν τούτοις, τα συμπεράσματα
αυτά δεν είναι πλέον τόσο αυτονόητα, όσο υποθέταμε πριν - αφού ειδικά
στις χώρες με υψηλή τεχνολογία και ελεύθερα σύνορα, στις «ανοιχτές
κοινωνίες» δηλαδή της Σουηδίας και της Φιλανδίας, για παράδειγμα, η
ανισότητα είναι πολύ περιορισμένη.
Η
χρήση των μηχανών, καθώς επίσης η ελεύθερη ανταλλαγή εμπορευμάτων και
υπηρεσιών, χωρίς δασμούς ή άλλα «κρατικά» εμπόδια, ασφαλώς συμβάλλουν
την καταστροφή εργατικών θέσεων - δημιουργώντας όμως παράλληλα άλλες, σε «νέες» περιοχές. Αξιωματικά δε το κράτος μπορεί να φροντίζει έτσι ώστε, να μη γίνονται πλούσιοι μερικοί μόνο Πολίτες του, αλλά όλοι μαζί (Πίνακας Ι):
ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: «Κατανομή» εισοδημάτων σε επιλεγμένες ευρωπαϊκές χώρες
Χώρα
|
1997
|
2005
|
2008
|
|
|
|
|
Γερμανία
|
3,7
|
3,8
|
4,8
|
Ελλάδα
|
6,6
|
5,8
|
5,9
|
Βρετανία
|
4,7
|
5,8
|
5,6
|
Πορτογαλία
|
6,6
|
6,9
|
6,1
|
Σουηδία
|
3,0
|
3,3
|
3,5
|
Φιλανδία
|
3,0
|
3,6
|
3,8
|
Δανία
|
2,9
|
3,5
|
3,6
|
Πηγή: Eurostat
Πίνακας: Β. Βιλιάρδος
Σημείωση 1:
Η εξέλιξη των εισοδηματικών διαφορών, μεταξύ του 20% των πλουσιότερων
Πολιτών και του 20% των φτωχότερων όπου, για παράδειγμα, ο δείκτης 3,7
σημαίνει ότι το πλουσιότερο 20% του πληθυσμού μιας χώρας, έχει
εισοδήματα 3,7 φορές υψηλότερα από αυτά του φτωχότερου 20% (κατά μέσον
όρο).
Σημείωση 2: Ο δείκτης για την Κίνα ήταν 8,34 το 2005 – για τη Ρωσία 8,96 το 2007 και για τις Η.Π.Α. 8,42 το 2000 – στην ΕΕ των 27, ο μέσος δείκτης ήταν 10,13 το 2008, γεγονός που αναδεικνύει τις τεράστιες ανισορροπίες μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών (πηγή: F.E.Stiftung).
Συνεχίζοντας,
υπάρχουν φυσικά οικονομολόγοι, οι οποίοι ισχυρίζονται επί πλέον ότι, η
μεγάλη συγκέντρωση πλούτου σε λίγους, είναι καταστροφική για το ρυθμό
ανάπτυξης μίας Οικονομίας. Όσο υψηλότερα τα έσοδα (μισθοί, εισοδήματα
κλπ), τόσο περισσότερα αποταμιεύει κανείς και τόσο περιορίζεται η ζήτηση
για καταναλωτικά αγαθά. Όπως αναφέρει δε ο Schopenhauer:
«Οι
άνθρωποι που δεν έχουν κληρονομήσει κάποια περιουσία, αλλά καταφέρνουν
χάρη στις ικανότητες τους να κερδίζουν χρήματα, υποκύπτουν σχεδόν πάντα
στην ψευδαίσθηση ότι, το ταλέντο τους είναι το πάγιο κεφάλαιο και άρα τα χρήματα που αποκτούν χάρη σε αυτό οι τόκοι
– οπότε δεν αποταμιεύουν ένα μέρος των αποκτηθέντων, προκειμένου να
συσσωρεύσουν ένα πάγιο κεφάλαιο, αλλά ξοδεύουν όλα όσα κερδίζουν.
Αντίθετα, όποιος έχει μεγαλώσει μέσα σε κληρονομημένο πλούτο, έχει μάθει
να διαχωρίζει ποιο είναι το κεφάλαιο και ποιοί είναι οι τόκοι,
περιφρουρώντας την περιουσία του με την ίδια του τη ζωή – παραμένει
επομένως τακτικός, προσεκτικός και οικονόμος».
Περαιτέρω,
οι αμερικανοί προσπάθησαν να καταπολεμήσουν το φαινόμενο της
συγκέντρωσης πλούτου σε λίγους (το οποίο οι ίδιοι δημιούργησαν, με
αποτέλεσμα τον περιορισμό της κατανάλωσης, λόγω των αντίστοιχα χαμηλών
μισθών της πλειοψηφίας των εργαζομένων), με τη βοήθεια των αυξημένων
«καταναλωτικών» δανείων προς τις εισοδηματικά ασθενέστερες τάξεις (αντί
της φορολόγησης της κληρονομιάς και των πλουσίων). Όπως όμως γνωρίζουμε,
οι προσπάθειες αυτές οδήγησαν στην τεράστια παγκόσμια κρίση που
βιώνουμε σήμερα, η οποία ξεκίνησε με την αγορά ακινήτων επί πιστώσει, με
στόχο τη μεταπώληση τους με κέρδος, έτσι ώστε να αυξάνεται η κατανάλωση
– έως ότου οι τιμές των ακινήτων κατέρρευσαν, κάνοντας αδύνατη την εξυπηρέτηση των δανείων στις τράπεζες.
Δεν
μπορεί λοιπόν παρά να αναρωτιέται κανείς σήμερα, εάν η μαζική «επίθεση»
εναντίον του κοινωνικού κράτους, ήταν από οικονομικής πλευράς αναγκαία –
ή μήπως θα ήταν αρκετή μία απλή διόρθωση των υπερβολών του 1970, τις
οποίες προκάλεσαν σε μεγάλο βαθμό τα εργατικά συνδικάτα.
Σε κάθε περίπτωση όμως, έχει αποδειχθεί ιστορικά ότι, ο καπιταλισμός μπορεί να επιβιώσει τόσο με μεγαλύτερο, όσο και με μικρότερο κράτος.
Η ερώτηση επομένως, το ζητούμενο καλύτερα της ιδανικής κατανομής των
εισοδημάτων, δεν αφορά ουσιαστικά την Οικονομία, αλλά την Πολιτική -
παρά το ότι οι σημερινοί πολιτικοί δεν φαίνεται να είναι σε θέση να
αναλάβουν τις ευθύνες τους.
Όπως είπε δε γνωστός οικονομολόγος, «Η κοινωνία οφείλει να αποφασίσει εάν αποδέχεται την αύξηση των εισοδηματικών ανισοτήτων – εάν όχι, η Πολιτεία πρέπει να αναρωτηθεί ποιες θεσμικές αλλαγές απαιτούνται, για να καταπολεμηθούν οι ανισότητες».
ΟΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ
Μετά την επικράτηση του «μικρού κράτους», την οποία περιγράψαμε ήδη, το
«αόρατο χέρι της αγοράς» απελευθερώθηκε από τα δεσμά του και άρχισε
ξανά να κινείται ανενόχλητο/ανεμπόδιστο, όπως πριν από το 1930, στις
χρηματοπιστωτικές αγορές.
Αμέσως μετά ακολούθησαν δύο υποτιμήσεις του δολαρίου,
με τα γνωστά «πετρελαϊκά σοκ» του 1973 και του 1979 - συνοδευόμενες από
έντονες, καταστροφικές υφέσεις. Το επίπεδο των επιτοκίων ξεπέρασε τους
μεσοπρόθεσμους ρυθμούς ανάπτυξης, ενώ οι χρηματοπιστωτικοί νεωτερισμοί,
τα παράγωγα δηλαδή κάθε είδους, αλλά και τα υπόλοιπα «προϊόντα»
(πιστωτικές κάρτες, καταναλωτικά δάνεια με τοκογλυφικά επιτόκια άνω του
20% κλπ), οδήγησαν την «τάση για επίτευξη κερδών», από την παραγωγή προϊόντων στην κερδοσκοπία. Ο Πίνακας ΙΙ (άρθρο μας) που ακολουθεί, είναι χαρακτηριστικός:
ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙ: Εξέλιξη δημοσίου χρέους σε τρις $ στις Η.Π.Α., Δημόσιο χρέος σε ποσοστά του ΑΕΠ, έλλειμμα (πλεόνασμα) σε τρις $
Έτος
|
Δημόσιο Χρέος
|
Δημόσιο Χρέος/ΑΕΠ
|
Έλλειμμα
|
|
|
|
|
1981
|
1,0
|
32,5%
|
-0,08
|
1985
|
1,8
|
43,8%
|
-0,21
|
1990
|
3,2
|
55,9%
|
-0,22
|
1995
|
4,9
|
67,0%
|
-0,16
|
2000
|
5,6
|
57,3%
|
+0,24
|
2005
|
7,9
|
63,5%
|
-0,32
|
2009
|
11,9
|
83,4%
|
-1,41
|
2010*
|
13,8
|
94,0%
|
-1,42
|
2011*
|
15,1
|
100,0%
|
-1,27
|
* Πρόβλεψη της αμερικανικής κυβέρνησης
Πηγή: Spiegel
Πίνακας: Β. Βιλιάρδος
Σημείωση: Το χρέος των νοικοκυριών στη χώρα πλησιάζει τα 14 τρις $ (100% του ΑΕΠ), ενώ έχει 20πλασιασθεί, σε σχέση με τη δεκαετία του ’70.
Οι
βιομηχανικοί όμιλοι, οι οποίοι σηματοδότησαν την ανάπτυξη μετά το 1930,
με κέντρο βάρους την παραγωγή προϊόντων, «μεταλλάχθηκαν» σε
χρηματοπιστωτικά «κτήνη». Οι τράπεζες, οι οποίες μέχρι τότε ήταν στην υπηρεσία της πραγματικής οικονομίας, μετατράπηκαν σε «αλχημιστές του χρήματος».
Απλούστερα, το «θαύμα» της οικονομικής ανάπτυξης μετά το 1980, έλαβε
χώρα στο χρηματοπιστωτικό κόσμο – με την αύξηση του δανεισμού, καθώς
επίσης με τον «αληθινό κόσμο των επιχειρήσεων», αυτόν δηλαδή που
δραστηριοποιούταν στην παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, να υποχωρεί
συνεχώς (κενό που αναπλήρωσε η Κίνα – η παραγωγική μηχανή της δύσης).
Η θεωρητική επεξήγηση του αναμφίβολου αυτού γεγονότος, σύμφωνα με το οποίο το αόρατο χέρι της αγοράς δημιουργεί πλούτο στην πραγματική οικονομία, ενώ προκαλεί την καταστροφή στη χρηματοπιστωτική,
είναι ουσιαστικά αυτονόητη. Για παράδειγμα, όταν αυξάνεται η ζήτηση για
ένα προϊόν, η τιμή του ανεβαίνει - όπως επίσης και το κίνητρο κέρδους
για τον «κατασκευαστή» του. Στη συνέχεια, ο επιχειρηματίας αυξάνει την
ποσότητα που παράγει (ή εισέρχονται νέοι επιχειρηματίες στην αγορά, λόγω
των αυξημένων προοπτικών κερδοφορίας), την προσφορά δηλαδή, οπότε η
τιμή μειώνεται - ενώ αποκαθίσταται η ισορροπία μεταξύ ζήτησης και προσφοράς.
Όταν όμως αυξάνεται η ζήτηση στις χρηματοπιστωτικές αγορές (μετοχές κλπ), την οποία ακολουθούν οι υψηλότερες τιμές, η προσφορά δεν μπορεί να αυξηθεί - αφού οι ποσότητες των μετοχών είναι συνήθως περιορισμένες (βεβαίως οι αγορές χρησιμοποιούν διάφορα τεχνάσματα, όπως για παράδειγμα το «splitting»,
την παραγωγή δηλαδή δύο ή περισσοτέρων μετοχών από τη μία αρχική – η
επιχείρηση όμως παραμένει η ίδια). Στην περίπτωση αυτή, όταν αυξάνεται η
ζήτηση μετοχών δηλαδή, οι χρηματιστές συστήνουν συνήθως «αγορά» -
οπότε, αντί της προσφοράς (όπως συμβαίνει στα προϊόντα), αυξάνεται ακόμη περισσότερο η ζήτηση και, μαζί με αυτήν, ξανά οι τιμές.
Το
γεγονός αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τη «αγελαία», στρεβλή εξέλιξη των
τιμών των μετοχών, των πρώτων υλών, των επιτοκίων και των συναλλαγμάτων,
η οποία οδηγεί μεσο-μακροπρόθεσμα σε ανοδικές ή καθοδικές
χρηματιστηριακές «αγορές» - σε μανιοκαταθλιπτικές δηλαδή διακυμάνσεις των τιμών, αντί σε φυσιολογικές και εξισορροπημένες.
Η δεύτερη αιτία της καταστροφικής λειτουργίας του «αόρατου χεριού» του A.Smith στις χρηματοπιστωτικές αγορές είναι το ότι, σε
αυτές τις αγορές δεν παράγονται προϊόντα και δεν δημιουργούνται αξίες –
απλά αναδιανέμονται τα υφιστάμενα, μεταξύ των συμμετεχόντων. Αυτοί δε που έχουν τις περισσότερες πληροφορίες (Goldman Sachs, BIS, Hedge funds κλπ), πόσο μάλλον τις «εσωτερικές», κερδίζουν πάντοτε, ενώ όλοι οι άλλοι συνήθως χάνουν - από τους ερασιτέχνες «επενδυτές», μέχρι τα συνταξιοδοτικά ταμεία.
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές καθιστούν ουσιαστικά δυνατή τη διασπορά των κινδύνων, τους οποίους όμως οι ίδιες δημιουργούν. Μέσω δε της συνεχώς γρηγορότερης κερδοσκοπίας (διαδικτυακά καζίνο), αποσταθεροποιούν τελικά τις τιμές των μετοχών, των εμπορευμάτων κλπ - πουλώντας ταυτόχρονα νέα «ασφαλιστικά» προϊόντα (CDS κλπ), με στόχο την εξασφάλιση των «επενδυτών» από τους κινδύνους που οι ίδιες προκαλούν, αποκομίζοντας έτσι τα διπλά κέρδη. Η εξέλιξη στην Ελλάδα και στην Ιρλανδία (θα ακολουθήσουν προφανώς πολλές άλλες χώρες, όπως η Ισπανία, το Βέλγιο, η Μ. Βρετανία, οι Η.Π.Α. κλπ), είναι «παραδειγματική»:
Οι
αγορές, «στοιχηματίζοντας» στη χρεοκοπία της χώρας μας, προκάλεσαν την
αύξηση των επιτοκίων δανεισμού μας (άνω του 10%). Με τον τρόπο αυτό, οι
πιθανότητες χρεοκοπίας μεγεθύνθηκαν - οπότε οι «αγορές» δεν κερδίζουν
μόνο από τα αυξημένα επιτόκια, αλλά και από τα προϊόντα που πουλούν (CDS κλπ), για την εξασφάλιση των πελατών τους από το ρίσκο που οι ίδιες δημιουργούν.
Την ίδια στιγμή, δανείζονται χρήματα από την ΕΚΤ, με επιτόκιο 1% -
αγοράζοντας με αυτά κρατικά ομόλογα, με αποδόσεις της τάξης του 10%. Εάν
δε χάσουν τα χρήματα τους, τότε απαιτούν τη βοήθεια των κρατών – την
ενίσχυση τους δηλαδή από τους φορολογουμένους, τους οποίους προσπάθησαν
λίγο πριν να ληστέψουν.
Ολοκληρώνοντας,
η εξοικονόμηση πόρων από τους Πολίτες των υπερχρεωμένων πια δυτικών
κρατών, από τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις δηλαδή, με μειώσεις
μισθών, με φόρους και με άλλες θυσίες, οδηγείται τελικά, δια μέσου των επιτοκίων, στα ταμεία του χρηματοπιστωτικού κτήνους – με αποτέλεσμα τα δημόσια χρέη να συνεχίζουν να αυξάνονται.
Στην πραγματικότητα λοιπόν, το πρόβλημα είναι οι τοκογλυφικοί τόκοι - καθώς επίσης η προθυμία των «ιθυνόντων», να αποζημιώνουν τις «αγορές», για τους κινδύνους που οι ίδιες δημιουργούν, με στόχο την κερδοσκοπία. Η
πολιτική ελίτ δεν μπορεί προφανώς να καταλάβει ότι, το αόρατο χέρι της
αγοράς παράγει «πλαστές» τιμές στο χρηματοπιστωτικό σύστημα - αφού, σε πλήρη αντίθεση με την πραγματική οικονομία, αδυνατεί να λειτουργήσει εξισορροπητικά, «μη καθοριζόμενο», μη υπακούοντας δηλαδή στους νόμους της προσφοράς και της ζήτησης.
Η
«στρεβλή» αυτή λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών αυξάνει επί
πλέον την ανασφάλεια, εις βάρος της επιχειρηματικής πρωτοβουλίας - ενώ
όλες οι αναταραχές και οι
οικονομικές κρίσεις, μετά το 1970, είναι το αποτέλεσμα της αστάθειας που
προκαλούν τόσο οι άναρχες αγορές, όσο και οι μονοπωλιακές, πολυεθνικές
υπερεπιχειρήσεις.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η μοναδική λύση της συστημικής κρίσης που βιώνουμε σήμερα, όσον αφορά τις «αγορές», είναι η ρύθμιση και ο περιορισμός του χρηματοπιστωτικού κλάδου -
έτσι ώστε να οδηγηθεί ξανά η υγιής τάση για κέρδος στην αληθινή
οικονομία και στις επιχειρήσεις, οι οποίες παράγουν πραγματικά προϊόντα,
απαραίτητα τόσο για την επιβίωση, όσο και για την καλύτερη διαβίωση
μας.
Ακόμη καλύτερη θα ήταν ασφαλώς η κρατικοποίηση των αγορών – δηλαδή, η υπαγωγή τόσο των μεγάλων τραπεζών (πρώτα από όλες της BIS), όσο και των εθνικών χρηματιστηρίων,
στην ιδιοκτησία του κράτους. Έτσι, θα διασφαλιζόταν η σωστή λειτουργία
του χρηματοπιστωτικού συστήματος (ροή των κεφαλαίων στην πραγματική
οικονομία, ορθολογική κατανάλωση, σωστός δανεισμός κλπ), ενώ θα αντιμετωπιζόταν ριζικά η εξάρτηση των κρατών από τις αχόρταγες, επικίνδυνες, τοκογλυφικές και μανιοκαταθλιπτικές αγορές.
Όσον αφορά τώρα τις πολυεθνικές μονοπωλιακές επιχειρήσεις (Καρτέλ), οι οποίες επίσης ευθύνονται για τη σημερινή συστημική κρίση, αφού απομυζούν τις εθνικές οικονομίες, είναι απαραίτητο να τεθούν όρια στα μεγέθη τους
– κατ’ αρχήν, με τη σωστή λειτουργία των επιτροπών ανταγωνισμού, οι
οποίες έχουν μάλλον ατονήσει, εάν δεν έχουν εντελώς αποπροσανατολισθεί,
από τους αρχικούς σκοπούς της ίδρυσης τους.
Εκτός αυτού, τα κράτη δεν πρέπει να ιδιωτικοποιούν σε καμία περίπτωση τις κοινωφελείς επιχειρήσεις τους
(ΔΕΗ, ΕΥΔΑΠ, ΟΤΕ κλπ), οι οποίες οφείλουν να παραμένουν στην ιδιοκτησία
τους - λειτουργώντας βέβαια με απόλυτη διαφάνεια (Ισολογισμοί στο
διαδίκτυο κλπ), έτσι ώστε να μπορούν να ελέγχονται από υπεύθυνους
Πολίτες, καθώς επίσης με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια.
Κλείνοντας, οφείλουμε να επιστήσουμε την προσοχή στους εργαζομένους στο ότι, μικρότερο κράτος
(αποκρατικοποιήσεις κλπ) σημαίνει περιορισμένες κοινωνικές παροχές,
καθώς επίσης χαμηλότερες αμοιβές για τους ίδιους. Αντίθετα, μεγαλύτερο κράτος, σημαίνει υψηλότερες αμοιβές και περισσότερες κοινωνικές παροχές – μέχρι
εκείνο βέβαια το οριακό σημείο όπου, οι απαιτήσεις τους θα «απειλήσουν»
να ξεπεράσουν τις δυνατότητες των επιχειρήσεων, ανοίγοντας το «κουτί
της Πανδώρας» (όπως συνέβη 40 έτη πριν και θα πληρώνουμε για πολλά χρόνια ακόμη).
Αντί
λοιπόν να καταναλώνουν άσκοπα τις δυνάμεις τους στην κριτική του
«ανάλγητου» κράτους, παίζοντας ουσιαστικά το παιχνίδι των «αγορών»
(τοποθέτηση των κοινωνικών ομάδων σε αντίπαλα στρατόπεδα και κυριαρχία
τους, με τη βοήθεια του «διαίρει και βασίλευε»), είναι μάλλον προτιμότερο να συμβάλλουν ενεργητικά στη σωστή λειτουργία της Πολιτείας – χωρίς υπερβολικές
απαιτήσεις από τις επιχειρήσεις ή τα κράτη, αλλά και χωρίς να
επιτρέπουν τις άκρως επικίνδυνες αποκρατικοποιήσεις, οι οποίες τελικά θα
τους καταστήσουν δούλους των χρηματαγορών και των μονοπωλίων (ή, ίσως,
αποικίες των ισχυρότερων οικονομιών του πλανήτη).
Σε
κάθε περίπτωση, η έξοδος από τη σημερινή, εθνική και παγκόσμια κρίση,
δεν μπορεί να προέλθει από την οικονομική ελίτ, αλλά από την Πολιτική –
την οποία πρέπει να αποκαταστήσουμε στην εξουσία, αναλαμβάνοντας όλοι μαζί τις ευθύνες της σωστής λειτουργίας της: με την απαίτηση για περισσότερη, άμεση και αποτελεσματική Δημοκρατία, με τη βοήθεια νέων θεσμών.
Αθήνα, 08. Δεκεμβρίου 2012
